هاوینگ چیست؟ بررسی انواع هاوینگ در بیت‌کوین و آلت‌کوین‌ها

در دنیای اقتصاد سنتی، چاپ بی‌رویه پول توسط دولت‌ها منجر به تورم و کاهش قدرت خرید مردم می‌شود. اما در معماری بیت کوین، مکانیزمی هوشمندانه به نام هاوینگ (Halving) تعبیه شده است تا این دارایی را به یک پول ضد‌تورمی و کمیاب تبدیل کند. هاوینگ یکی از حیاتی‌ترین رویدادها در فرآیند استخراج ارز دیجیتال است که نه تنها بر درآمد ماینرها، بلکه بر کل بازار کریپتو تأثیر عمیقی می‌گذارد. در این مقاله از سایت نوسان، به بررسی عمیق این رویداد، تاریخچه و تأثیرات آن بر آینده مالی جهان می‌پردازیم.

هاوینگ به زبان ساده؛ چرا پاداش‌ها نصف می‌شوند؟

هاوینگ یک رویداد برنامه‌نویسی شده در بلاکچین‌های مبتنی بر استخراج (PoW) است که طی آن، نرخ صدور سکه‌های جدید در فواصل زمانی مشخص نصف می‌شود. این مکانیزم برای ارزهایی که سقف عرضه محدود دارند، طراحی شده است تا از تورم جلوگیری کند.

برای مثال در شبکه بیت کوین، هر بار که ۲۱۰,۰۰۰ بلاک استخراج می‌شود، پاداش اهدایی به ماینرها برای تایید تراکنش‌ها دقیقاً ۵۰٪ کاهش می‌یابد.

زمانی که ساتوشی ناکاموتو بیت کوین را طراحی کرد، سقف عرضه را روی ۲۱ میلیون واحد ثابت نگه داشت. برای اینکه تمام این سکه‌ها به یک‌باره وارد بازار نشوند و ارزش خود را از دست ندهند، سیستم هاوینگ طراحی شد. این فرآیند باعث می‌شود که عرضه بیت کوین‌های جدید به صورت قطره‌چکانی و کنترل‌شده باشد.

چرا هاوینگ هر ۴ سال یک‌بار رخ می‌دهد؟

بسیاری تصور می‌کنند هاوینگ بر اساس تاریخ تقویمی تنظیم شده است، اما در واقع این رویداد بر پایه تعداد بلاک‌ها اجرا می‌شود.

1. قانون ۲۱۰,۰۰۰ بلاک: پروتکل بیت کوین به گونه‌ای برنامه‌نویسی شده است که پس از استخراج هر ۲۱۰,۰۰۰ بلاک، هاوینگ رخ دهد.
2. محاسبه زمان: با توجه به اینکه به طور میانگین هر ۱۰ دقیقه یک بلاک تولید می‌شود، استخراج این تعداد بلاک تقریباً ۳.۹۹ سال (نزدیک به ۴ سال) طول می‌کشد.
3. تغییرناپذیری: این کد در هسته اصلی بلاکچین بیت کوین قرار دارد و هیچ نهاد، دولت یا حتی توسعه‌دهنده‌ای قادر به تغییر یا لغو آن نیست.

تفاوت رفتار قیمت در ارزهای مختلف پس از هاوینگ

تصور اینکه هاوینگ همیشه مساوی با انفجار قیمت است، یک اشتباه استراتژیک است. رفتار بازار در قبال این رویداد، بسته به اندازه شبکه و جایگاه آن ارز در بازار متفاوت است:

۱. تاریخچه هاوینگ‌های بیت کوین و تأثیر بر قیمت BTC

در شبکه بیت‌ کوین، هاوینگ یک رویداد بنیادین و بلندمدت محسوب می‌شود. به دلیل حجم بالای نقدینگی در این بازار، معمولاً قیمت بیت کوین بلافاصله پس از لحظه وقوع هاوینگ جهش نمی‌کند.

• رفتار قیمتی: بازار معمولاً وارد یک دوره «تثبیت» چند ماهه می‌شود. در این مرحله، با کاهش عرضه سکه‌های جدید در صرافی‌ها و تداوم تقاضا، شرایط برای رشد فراهم شده و سپس رالی صعودی واقعی و پایدار در قیمت بیت کوین آغاز می‌گردد.

• اثر دومینو: هاوینگ بیت‌ کوین به دلیل سلطه (Dominance) بالای این ارز، جو روانی مثبتی در کل فضای کریپتو ایجاد می‌کند که علاوه بر افزایش قیمت بیت کوین، باعث رشد کل بازار و آلت‌کوین‌ها نیز می‌شود.

بررسی گذشته نشان می‌دهد که هاوینگ‌ها همواره موتور محرک بازارهای صعودی بوده‌اند. در جدول زیر، جزئیات رویدادهای گذشته را مشاهده می‌کنید:

رویداد	تاریخ	پاداش بلاک (BTC)	قیمت در روز هاوینگ	سقف قیمتی پس از هاوینگ
آغاز فعالیت	۲۰۰۹	۵۰	۰ دلار	۳۱ دلار
هاوینگ اول	نوامبر ۲۰۱۲	۲۵	۱۲ دلار	۱,۱۰۰ دلار
هاوینگ دوم	جولای ۲۰۱۶	۱۲.۵	۶۵۰ دلار	۲۰,۰۰۰ دلار
هاوینگ سوم	می ۲۰۲۰	۶.۲۵	۸,۸۰۰ دلار	۶۹,۰۰۰ دلار
هاوینگ چهارم	آپریل ۲۰۲۴	۳.۱۲۵	حدود ۶۴,۰۰۰ دلار	(در حال ثبت رکوردها)

۲. لایت‌ کوین (LTC)

لایت‌کوین اغلب به عنوان «نقره دیجیتال» شناخته می‌شود، اما رفتار قیمتی آن در هاوینگ کاملاً با بیت‌کوین متفاوت است.

• خرید با شایعه، فروش با خبر: در لایت‌کوین، معامله‌گران ماه‌ها قبل از رویداد شروع به خرید می‌کنند و قیمت لایت کوین رشد می‌کند. اما به محض وقوع هاوینگ، پدیده Sell the News رخ می‌دهد؛ یعنی سرمایه‌گذاران سود خود را برداشت کرده و قیمت به شدت ریزش می‌کند.
• تجربه تاریخی: در هاوینگ‌های قبلی لایت‌کوین، قله قیمتی معمولاً چند هفته «قبل» از نصف شدن پاداش ثبت شده است.

۳. ارزهای با ارزش بازار کم (Small Caps)

در پروژه‌های کوچک‌تر (مثل ورت‌کوین یا برخی فورک‌های بیت‌کوین)، هاوینگ می‌تواند یک شمشیر دو لبه باشد:

• بحران سودآوری: اگر قیمت این ارزها بلافاصله پس از هاوینگ رشد نکند، استخراج آن‌ها برای ماینرها ضررده می‌شود.
• ریسک حمله ۵۱ درصدی: با خروج ماینرها، هش ریت شبکه افت شدیدی می‌کند. در نتیجه، هزینه حمله به شبکه کاهش یافته و امنیت پروژه به شدت به خطر می‌افتد. برای این ارزها، هاوینگ گاهی به معنای «مرگ تدریجی» پروژه است مگر آنکه جامعه کاربری قدرتمندی داشته باشند.

۴. بیت‌ کوین کش (BCH) و بیت‌ کوین اس‌وی (BSV)

این ارزها معمولاً چند روز یا چند هفته زودتر از بیت‌کوین اصلی هاوینگ را تجربه می‌کنند.

• مهاجرت ماینرها: نوسان قیمتی در این ارزها بسیار شدید است؛ زیرا ماینرها مدام بین این شبکه و بیت‌کوین (بر اساس سودآوری لحظه‌ای) جابه‌جا می‌شوند. این موضوع باعث می‌شود قیمت این ارزها در نزدیکی هاوینگ رفتارهای غیرقابل پیش‌بینی و پرشی داشته باشد.

چرا هاوینگ باعث ارزشمندتر شدن بیت‌کوین می‌شود؟

یکی از دلایل اصلی که تحلیل‌گران به رویداد هاوینگ اهمیت می‌دهند، مفهومی به نام «کمیابی دیجیتال» است. برای درک این موضوع، بیایید بیت‌کوین را با طلا مقایسه کنیم. چرا طلا ارزشمند است؟ چون مقدار کل طلای موجود در جهان زیاد است، اما استخراج طلای جدید از معادن بسیار سخت و زمان‌بر است.

در اقتصاد، مدلی وجود دارد که ارزش دارایی‌ها را بر اساس همین تفاوت می‌سنجد:

• انباشت (Stock): یعنی کل بیت‌کوین‌هایی که تا امروز استخراج شده و در کیف پول‌ها موجود است.
• جریان (Flow): یعنی تعداد بیت‌کوین‌های جدیدی که هر سال توسط ماینرها تولید و وارد بازار می‌شود.

نقش کلیدی هاوینگ در این فرمول

وقتی هاوینگ اتفاق می‌افتد، مقدار تولید جدید (جریان) ناگهان نصف می‌شود، در حالی که تقاضا برای خرید معمولاً ثابت می‌ماند یا بیشتر می‌شود.

این رویداد باعث می‌شود که شاخص کمیابی بیت‌کوین به شدت جهش کند. در واقع، هاوینگ کاری می‌کند که تولید بیت‌کوین‌های جدید حتی از استخراج طلای جدید هم سخت‌تر شود. به همین دلیل است که بسیاری از سرمایه‌گذاران معتقدند بیت‌کوین «طلای دیجیتال» است؛ چرا که با هر هاوینگ، دسترسی به سکه‌های جدید سخت‌تر و در نتیجه ارزش سکه‌های قبلی بیشتر می‌شود.

تأثیر هاوینگ بر صنعت استخراج و هش ریت

هاوینگ یک چالش بزرگ برای ماینرهاست. همان‌طور که در مقاله هش ریت چیست اشاره کردیم، درآمد ماینرها تابعی از پاداش بلاک است.

1. خروج ماینرهای ضعیف: بلافاصله بعد از هاوینگ، دستگاه‌های قدیمی که مصرف برق بالایی دارند، غیراقتصادی شده و خاموش می‌شوند. این موضوع ممکن است باعث افت موقت هش ریت شبکه شود.
2. بقای اصلح: تنها ماینرهایی باقی می‌مانند که از سخت‌افزارهای بهینه‌تر (مثل جدیدترین سری‌های Antminer) و انرژی ارزان استفاده می‌کنند.
3. بازیابی قدرت: با گذشت زمان و با افزایش قیمت بیت کوین، سودآوری به شبکه بازگشته و هش ریت به رکوردهای جدیدی می‌رسد که امنیت شبکه را بیش از پیش تضمین می‌کند.

سال ۲۱۴۰؛ وقتی پاداش استخراج به صفر برسد چه می‌شود؟

یکی از سوالات رایج کاربران این است که پس از استخراج آخرین بیت کوین، تکلیف شبکه چیست؟ پس از حدود سال ۲۱۴۰، دیگر هیچ بیت کوین جدیدی تولید نخواهد شد. در آن زمان، پاداش ماینرها صرفاً از طریق کارمزد تراکنش‌ها (Transaction Fees) تأمین می‌گردد. انتظار می‌رود تا آن زمان، حجم تراکنش‌ها و ارزش بیت کوین به قدری بالا باشد که کارمزدها به تنهایی انگیزه کافی برای حفظ امنیت شبکه توسط ماینرها را فراهم کنند.

چرا اتریوم و برخی ارزها هاوینگ ندارند؟

تفاوت اصلی در الگوریتم اجماع و سیاست پولی این شبکه‌ها نهفته است. در حالی که بیت‌کوین از مدل «اثبات کار» (PoW) استفاده می‌کند، اتریوم به مدل «اثبات سهام» (PoS) مهاجرت کرده است.

۱. تفاوت در الگوریتم اجماع (PoS در برابر PoW)

در شبکه‌های اثبات کار (مثل بیت‌کوین)، هاوینگ برای جبران هزینه‌های گزاف استخراج و کنترل عرضه سخت‌افزاری طراحی شده است. اما در اتریوم ۲.۰:

• به جای ماینر، اعتبارسنج‌ها (Validators) حضور دارند که با بلوکه کردن (استیکینگ) اتریوم‌های خود امنیت شبکه را حفظ می‌کنند.
• هزینه نگهداری نود در اثبات سهام بسیار ناچیز است؛ بنابراین نیازی نیست که پاداش‌ها به صورت پله‌ای و ناگهانی (مثل هاوینگ) کاهش یابد تا تعادل اقتصادی برقرار شود.

۲. مکانیزم سوزاندن کارمزد (Burn) به جای هاوینگ

اتریوم به جای نصف کردن ناگهانی پاداش، از روشی مستمر برای کنترل تورم استفاده می‌کند که به آن EIP-1559 می‌گویند.

چگونه کار می‌کند؟ در هر تراکنش اتریوم، بخشی از کارمزد پرداختی توسط کاربر (Base Fee) به جای اینکه به اعتبارسنج برسد، برای همیشه «سوزانده» و از چرخه خارج می‌شود.

نتیجه: اگر فعالیت در شبکه اتریوم زیاد باشد، میزان اتریومی که در هر لحظه سوزانده می‌شود می‌تواند از میزان اتریوم‌های جدیدی که تولید می‌شود پیشی بگیرد. در این حالت، اتریوم به یک ارز ضد‌تورمی (Deflationary) تبدیل می‌شود، بدون اینکه نیازی به رویداد هاوینگ داشته باشد.

۳. سیاست پولی منعطف (Minimum Viable Issuance)

بیت‌کوین سیاستی صلب و غیرقابل تغییر دارد (حتماً ۲۱ میلیون واحد). اما اتریوم از سیاست «حداقل عرضه مورد نیاز برای امنیت» پیروی می‌کند.

تیم توسعه‌دهنده و جامعه اتریوم معتقدند که پاداش‌ها باید به قدری باشد که امنیت شبکه حفظ شود، نه کمتر و نه بیشتر. بنابراین نرخ صدور (Issuance) بر اساس میزان مشارکت در استیکینگ تنظیم می‌شود، نه بر اساس تعداد بلاک‌های ثابت.

جمع‌بندی

هاوینگ رویدادی است که تفاوت میان یک سیستم پولی متمرکز و تورم‌زا با یک سیستم غیرمتمرکز و کمیاب را رقم می‌زند. این فرآیند تضمین می‌کند که بیت کوین در طول زمان ارزشمندتر شود. برای سرمایه‌گذاران، هاوینگ یک سیگنال بلندمدت برای رشد و برای ماینرها، فراخوانی برای ارتقای تجهیزات است.

درک رابطه میان هاوینگ، قیمت بیت کوین و هش ریت، کلید موفقیت در تحلیل بازارهای دیجیتال است.

سوالات متداول درباره هاوینگ

تاریخ دقیق هاوینگ بعدی بیت کوین چه زمانی است؟ هاوینگ بر اساس تعداد بلاک‌هاست، نه تاریخ تقویمی. با این حال، تخمین زده می‌شود هاوینگ بعدی در اوایل سال ۲۰۲۸ رخ دهد.

آیا هاوینگ در تمام ارزها هر ۴ سال یک‌بار است؟ اکثر ارزهای مشتق شده از کد بیت‌کوین چرخه ۴ ساله دارند، اما زمان دقیق آن بستگی به سرعت تولید بلاک در آن شبکه خاص دارد.

آیا هاوینگ قیمت بیت کوین را تضمینی افزایش می‌دهد؟ خیر، تضمینی وجود ندارد. اگرچه تاریخ نشان‌دهنده رشد قیمت است، اما قیمت نهایی به تعادل عرضه و تقاضا و شرایط کلان اقتصادی بستگی دارد.

چرا پاداش استخراج به جای حذف، نصف می‌شود؟ برای جلوگیری از خروج ناگهانی ماینرها و حفظ امنیت شبکه. این فرآیند تدریجی اجازه می‌دهد کارمزد تراکنش‌ها به مرور جایگزین پاداش بلاک شود.

آیا بعد از هاوینگ، استخراج ضررده می‌شود؟ فقط برای ماینرهایی که از دستگاه‌های قدیمی و برق گران استفاده می‌کنند. ماینرهای مجهز به سخت‌افزار بهینه معمولاً با رشد قیمت، سودآوری خود را حفظ می‌کنند.

آخرین بیت کوین در چه سالی استخراج می‌شود؟ فرآیند استخراج و هاوینگ‌ها تا سال ۲۱۴۰ میلادی ادامه خواهد داشت. پس از آن، تعداد بیت کوین‌ها در عدد ۲۱ میلیون ثابت می‌ماند.